Vol enthousiasme uploadde ik mijn manuscript als PDF bij de boekdrukservice die ik had gekozen: Pumbo.nlIk dacht dat ik er bijna was. Tot de telefoon ging. De drukker legde vriendelijk uit dat mijn bestand nog niet geschikt was om te drukken. Het moest worden omgezet naar A5-formaat en de paginanummering moest afwisselend links en rechts komen te staan. Even voelde ik de moed weer wegzakken. Maar inmiddels kende ik mezelf. Opgeven was geen optie. Dus deed ik wat ik al zo vaak had gedaan tijdens dit avontuur. Ik opende Google, bekeek de ene na de andere uitlegvideo en leerde mezelf weer iets nieuws. Stap voor stap paste ik alles aan. En nu is het zover. Versie twee is ingeladen.

Wat keek ik daar naar uit! Eindelijk kon ik mijn creatieve brein weer de vrije loop laten. Na veel onderzoek en het lezen van talloze tips kwam ik uit bij Canva.  Gelukkig kende ik het programma al. Dat gaf me meteen een voorsprong. Een boekomslag is zoveel meer dan een mooi plaatje. Het is de eerste indruk. Het moet nieuwsgierig maken, de sfeer van het verhaal uitstralen en de lezer uitnodigen om het boek open te slaan. Ik wist precies wat ik wilde. Het moest eruitzien als een tekening. Iets met een vrouw met een rugzak en koffer en de skyline van Bangkok.  Zonder haast begon ik te ontwerpen. Ik probeerde verschillende ideeën, schoof met kleuren, veranderde composities en bleef net zo lang puzzelen tot het klopte. En toen was daar versie vijf. Ik keek ernaar en wist het meteen. Dit is hem!Na alle tegenslagen voelde het eindelijk alsof er weer iets vanzelf ging. Alsof alle puzzelstukjes op hun plek vielen. Voor het eerst kon ik mijn boek niet alleen vóór me zien… maar ook echt vóór me zien liggen.

Vol goede moed zette ik het PDF-bestand om naar Word. Ik wilde het document nog even vluchtig controleren voordat ik verderging. Al na een paar pagina's wist ik dat er iets goed mis was. Zinnen werden midden op de pagina afgebroken. Grote witte vlakken verschenen tussen alinea's. Dialogen zaten aan elkaar vast of werden juist uit elkaar getrokken door een wirwar van spaties. Ik zuchtte. Ik wist het meteen. Ik moest er voor de zesde keer doorheen. Het moeilijkste was dat er geen logische oorzaak leek te zijn. Iedere fout moest ik handmatig herstellen. Hoofdstuk voor hoofdstuk. Regel voor regel. Avond na avond zat ik weer achter mijn laptop. Ook de weekenden verdwenen in mijn manuscript. Soms vroeg ik me af hoeveel tegenslagen één boek kon hebben. Toch durfde ik niet te stoppen. Ik kende mezelf inmiddels goed genoeg. Uitstel zou afstel worden. Dus ging ik door. Want als dit verhaal mij één ding heeft geleerd, is het dat een boek niet alleen uit woorden bestaat. Het bestaat uit geduld, doorzettingsvermogen en de wil om, hoe vaak je ook teruggeworpen wordt, tóch weer de volgende bladzijde weet om te slaan. Wat blijkt. Iets zes keer overschrijven is heel normaal voor een roman.

Na de waardevolle feedback van mijn tante liet ik een goede vriendin een paar hoofdstukken lezen. Al snel begreep ze precies wat mijn tante bedoelde. Eén ding werd duidelijk: Word kan veel, maar een spellingcontrole ziet niet alles. Ze bood aan om mijn hele manuscript na te kijken. Binnen twee maanden zou ik het terugkrijgen. Dus stuurde ik mijn document opnieuw op. Weer begon het wachten. Inmiddels wist ik hoe spannend dat kon zijn. Iedere keer als je op 'verzenden' klikt, geef je een stukje van jezelf uit handen. Na zes weken kreeg ik een bericht. Mijn manuscript kwam terug. Niet als Word-bestand, maar als een PDF. Zoals beloofd met de spelling verbeteringen. Superblij voor de snelle service heb ik haar bedankt. Nu alleen nog het bestand omzetten naar word en de laatste controle. Voor de vijfde keer begin ik mijn verhaal te lezen.

Soms komt feedback uit een heel bijzondere hoek. Mijn allerliefste tante bood aan om mijn manuscript te lezen. Door haar werk kijkt ze met een maatschappelijk oog naar een verhaal. Dat maakte haar feedback anders dan alle feedback die ik eerder had gekregen. Ze stelde vragen die mij aan het denken zetten. Op sommige plekken miste ze verdieping, op andere momenten vroeg ze om meer uitleg. Dankzij haar heb ik mijn verhaal aangepast, uitgebreid en sterker gemaakt.

Na lang sparen vertrokken we eindelijk naar Zuid-Afrika. Een reis waar ik al zo lang naar uitkeek. Vlak voor vertrek bood een goede vriendin aan om mijn eerste manuscript te lezen. Ik was ontroerd, dankbaar en vooral heel blij. Eindelijk iemand die mijn verhaal echt wilde lezen. De eerste dagen van de vakantie had ik tijd nodig om alles los te laten. Daarna volgde alleen nog maar genieten. De indrukwekkende natuur en wildleven van het Krugerpark, de nijlpaarden in St. Lucia en een adembenemende rit door de bergen. Voor het eerst sinds ik was begonnen met schrijven dacht ik dagenlang niet aan mijn boeken. Tot halverwege de reis. We bezochten een struisvogelfarm. Met een bakje voer in mijn handen wachtte ik op de rondleiding. Waarom ik op dat moment mijn telefoon pakte, weet ik nog steeds niet.

Ik stond voor een keuze. Ga ik verder met boek twee, of pak ik mijn eerste boek er nog één keer bij? Na veel twijfelen besloot ik het laatste te doen. Het was inmiddels meer dan een jaar geleden dat ik mijn eigen verhaal had gelezen. Dat bleek een groot voordeel. Ik las het niet meer als de schrijver, maar bijna als een gewone lezer. Meteen vielen de stukken op die niet lekker liepen. Sommige hoofdstukken konden sterker. Andere passages verdwenen zonder pardon. En hier en daar schreef ik complete scènes opnieuw. Het voelde niet als opnieuw beginnen, maar als groeien. Versie drie van mijn manuscript was een feit. En toen kwam opnieuw die ene vraag waar iedere beginnende schrijver vroeg of laat tegenaan loopt: Wie wil mijn verhaal lezen?

Februari 2025. We waren op vakantie. De kinderen zaten achter mijn laptop en ondertussen draaide er ongemerkt een automatische update. Toen ik mijn bestanden weer opende, sloeg de paniek toe. De laatste dertig pagina's van mijn boek waren verdwenen. Samen met een aantal andere bestanden. Alles geprobeerd, maar ik kreeg ze nooit meer terug. Ik voelde ongeloof, boosheid en verdriet. Zoveel uren, zoveel emoties… weg . Maar opgeven was geen optie. Drie dagen en nachten zat ik bijna onafgebroken achter mijn laptop. Ik schreef alles opnieuw, voordat de details uit mijn hoofd zouden verdwijnen. Niet omdat het moest, maar omdat ik mijn verhaal niet kwijt wilde raken. Achteraf besef ik dat die verdwenen pagina's me iets waardevols hebben geleerd. Een verhaal zit niet alleen in een document op je computer. Het leeft in je hoofd, in je hart en in je verbeelding.

Misschien was ik wel te bang om nóg iemand te vragen mijn eerste manuscript te lezen. Dus deed ik wat voor mij het veiligst voelde: ik begon aan een nieuw boek. Opnieuw kon ik maandenlang verdwijnen uit de echte wereld. Mijn personages kwamen tot leven, namen me mee op avontuur en lieten me alles om me heen vergeten. Het verschil? Ik begon niet meer als de onervaren schrijver die zomaar wat opschreef. Alles wat ik had geleerd, nam ik mee. Ik dacht na over dialogen, opbouw, spanning en de ruimte die een verhaal nodig heeft om te ademen. Terugkijkend besef ik dat ik niet alleen aan een tweede boek begon. Ik begon ook aan een nieuwe versie van mezelf als schrijver Hoe moet het nu met mijn eerste boek?

Een boek schrijven was spannend. Maar iemand vragen om mijn allereerste draft te lezen? Dat vond ik misschien nog wel enger. Met trillende handen verstuurde ik mijn manuscript. Daarna begonnen de slapeloze nachten. Zou ze het goed vinden? Zou ze na een paar pagina's afhaken? Zou ze überhaupt nog reageren? De weken werden maanden. Ik durfde niet te vragen hoe ver ze was. Hoe langer het duurde, hoe meer mijn vertrouwen verdween. Misschien was het zo slecht dat ze niet wist hoe ze het moest zeggen. Uiteindelijk trok ik de stoute schoenen aan en vroeg er toch naar. Haar antwoord verraste me. Ze had de eerste hoofdstukken gelezen, maar door privéomstandigheden was het erbij ingeschoten. En toen kwam mijn allereerste feedback. Ze was boos op mijn hoofdpersonage. Waar een ander misschien zou schrikken, voelde ik juist iets anders. Blijkbaar deed mijn verhaal iets. Blijkbaar riep het emoties op. Mijn personage liet haar niet onverschillig.

Mijn manuscript was klaar, maar mijn hoofd allesbehalve. De uitgever wilde geen e-books uitgeven. Tegelijkertijd bleef één vraag maar rondspoken: is mijn boek eigenlijk wel lekker leesbaar? Moest niet eerst iemand het helemaal uitlezen? Iemand die eerlijk durfde te zeggen wat goed was en wat niet? En misschien wel de grootste vraag van allemaal: is er überhaupt iemand die mijn boek wil lezen? Vertellen dat je een boek aan het schrijven bent, is nog veilig. Maar het moment dat je jouw verhaal uit handen geeft, wordt het echt. Dan geef je niet alleen papier weg, maar ook een stukje van jezelf. Ik twijfelde. Ik stelde uit. Ik zocht excuses. Want ineens stond ik volledig buiten mijn comfortzone.  Hoe nu verder?

Toen de lijst met verbeterpunten voor mijn manuscript binnenkwam, heb ik hem eerst weggelegd. Mijn hele boek moest op de schop. En eerlijk? Ik heb een hekel aan dingen twee keer doen. Een paar weken keek ik er niet naar. Tot ik besefte: zonder verbeteringen, geen boek. Dus begon ik opnieuw. Pagina voor pagina. Hoofdstuk voor hoofdstuk. Het kostte me een half jaar om door het hele manuscript heen te werken. Soms wilde ik stoppen. Soms vroeg ik me af waar ik aan begonnen was. Maar ik zette door. Niet alleen kreeg mijn boek de kans die het verdiende, ik leerde ook meer dan ik ooit had kunnen bedenken. Kennis over schrijven die niemand mij meer afneemt en die ik mijn hele leven met me meedraag. Soms is succes geen kwestie van talent, maar van weigeren op te geven.